ئاشێره: حهزرهتي شێخ محمّد عوسمان ئهم ئاموژگاريانهي ساڵێك و چهند مانگ پيش له وهفاتي نووسيوه. ئهم ئاگاداريه ههر لهو كاتهدا بڵاو كراوتهوه. حهزرهتي شێخ سهبارهت بهم ئاموژگاريانه نووسيويهتي:
«ئهوهي لێي لا بدا من تهبهڕڕا ئهكهم لێي ئهوهش پابهندي بێت وه ههمووي تهتبيق بكات به حهول و قووهتي خوا ههرگيز فهرامووشي ناكهين و لێي بهرپرسيارين».
ئاگاداريهك له حهزرهتي شێخ محمّد عوسمان سراجالدّينهوه بۆ ههموو موريد و مهنسووباني تهريقهي پيرۆزي نهقشبهندي
بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
هَذَا بَلاَغٌ لِّلنَّاسِ وَلِيُنذَرُواْ بِهِ (ابراهيم / 52)
بۆ ههموو دڵسۆزان و موریدانی ڕێگای خوداناسي و ڕێبازي پيرۆزي تهريقهي نهقشبهندي، زانايان و سهرحهڵقهي خهتمه و شوێنكهوتواني تهريقهت؛
السّلام عليكم و رحمةالله و بركاته
له كاتێكدا موسوڵمانان به گشتي وهزعيان له تهنگژي و ناڕهحهتيدايه و ئاييني ئيسلام غهريب بووهتهوه، دهيان پيلاني جهههننهمي نهخشهي كێشاوه بۆ دووبهرهكێ و فيتنهيي و پهكخستني دهوري موسوڵماني ڕاست ئا لهم كاتهدا ئهوهێ له سهر سوننهتي حهزرهتي موحهممهد ـ صلّی الله عليه و سلّم ـ ڕهفتار بكات، جيهادي نهفسي ئهمماره بكات و ئهخلاقي پياوچاكان له بهرچاو بگرێ و ماڵ و مهتاعي دونيا سهرگهرداني نهكات، ئهوا گرهوي ژيان ئهباتهوه و نووري خودا دڵ و دهرووني رووناك ئهكاتهوه « مَنْ كانَ لِلّهِ فَقَد كانَ اللهُ لَه » رهفتار بهوه بكات كه ئهيزانێ خوا فێري ئهكات ئهوهش كه نايزانێ له زانستي: « مَن عَمِلَ بِما يَعْلَم أورَثَهُ اللهُ علم ما لَم يعلَم ».
ميللهتي كورديش له حاليكايه پڕ مهترسي، له ههموو لايهكهوه ڕێبازي بيديني و بهرنامهي دوور له ڕاستي دهوري لێ داوه و ههر تاك و كومهڵ و لايهك به ناوێكهوه فريوي ئهو خهڵكه ئهدهن. ههژاري و بيسوادي و تێنهگهيشتني زۆربهي خهڵك له حهقيقهتي ئيسلام واي كردوه به دهم ههموو ڕهشهبايهكهوه ياري ئهكهن و له ههر كوێ بايێ ههبێ شهني خويان ئهكهن و پرووشهي شهنهكهيش ئهوندهي تر بهرچاويان ئهگرێ و نابينايان ئهكات و بير له مهسئوولييهتي لاي خوا ناكهنهوه؛ بۆيه پيويسته موريداني ڕێبازي تهسهووف و نهقشبهندي به دڵسوزي و لێبڕانهوه ديني خوا ڕابگهيهنن « أَلَا لِلَّهِ الدِّينُ الْخَالِصُ (زمر/3)» ههر پهيمانێ كه دايان به ڕاستي له سهري بهردهوام بن : « وَأَوْفُواْ بِالْعَهْدِ إِنَّ الْعَهْدَ کَانَ مَسْؤُولاً (اسراء/ 34)» خۆيان نهخهنه ناو بابهت و باسێ وا كه لێي بهرپرسيار نهبن و شارهزا نهبن: « وَلاَ تَقْفُ مَا لَيْسَ لَکَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ کُلُّ أُولئِکَ کَانَ عَنْهُ مَسْؤُولاً (اسراء/ 36) ». پيويسته موريداني ئێمه به حيكمهتهوه بجووڵێنهوه و به گرژي و توندي ههڵس و كهوت له گهڵ خهڵكدا نهكهن، چونكه ئهفرادي ميللهتتان لێ ئهتهكێتهوه: « وَلَوْ کُنتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لاَنفَضُّواْ مِنْ حَوْلِکَ (آل عمران/ 159)». پيويسته لهگهڵ نهيار و ناحهزاني شهريعهت و تهريقهتيشدا ههر بهم شێوه ڕهفتار بكهن كه قورئان ئهفرموێ: « ادْعُ إِلِى سَبِيلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَجَادِلْهُم بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ (نحل / 125)». نابێ به هيچ شێوهيهك قسه وتن و تهکفير و فاسق كردني خهڵكي بێت به سهر زوبانتانا، يان له ناو دڵتانا جێگير ببێ، چونكه ئهوانه ئهگهر بێ بڕوا بن قسه وتن به خۆيان و فيكره و بهرنامهيان وا ئهکات كه ئهوانيش بێئهدهبي بهرامبهر به ڕێباز و موقهددهساتي ئيسلام ئهكهن و ئێوهيش لێي بهرپرسيار ئهبن: « وَلاَ تَسُبُّواْ الَّذِينَ يَدْعُونَ مِن دُونِ اللّهِ فَيَسُبُّواْ اللّهَ عَدْوًا بِغَيْرِ عِلْمٍ (انعام / 108)». ئهگهر موسوڵمانيش بن به پێي فهرمايشي حهزرهت ـ صلّی الله عليه و سلّم ـ تهكفيري موسوڵمان بۆ يهكتري ئهگهر ڕاست كات ئهوا بهري ئهكهوێ، ئهگهر كافر نهبێ يان كافري تهواو نهبێ ئهوا كهليمهي كوفر ئهگهڕێتهوه بو ئهو كهسهي كه وتوويهتي ـ اعاذنا الله! : « إذا قالَ الرَّجلُ لأخيه يا كافر، فَقَد باءَ بِها اَحَدُهُما، فَإن كانُ كما قال وَ الّا رَجَعَتْ عَلَيْهِ » ـ مُتُّفقٌ عَلَيه. بۆيه نابێ ئهم لهفزهو ئهمسالي له ناو موريد و مهنسووباني تهريقهتي نهقشبهنديدا به هيچ شێوهيهك به كار بهێنرێت، ئهينا له ڕێباز و دهستووري ئێمه لاي داوه. ڕێبازي تهسهووف نيعمهتێكي گهورهي خوداييه بۆ ئهفرادێ مهخسووس و ههڵبژێرراوي موسوڵمانان. ئهوهي ئامادهيي وهرگرتني ئهو خهڵاته بهرزهي نهبێ به زۆر بۆي ڕاپيچ ناكرێ، چونكه ئيمان و ئيسلامهتي كه سهرچاوهي ئهم ڕێبازهيه نايهوێ به زۆر خهڵكي پابهندي لێ بكهن : « لاَ إِکْرَاهَ فِي الدِّينِ قَد تَّبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ (بقره / 256) ».
براياني موسوڵمان، موريداني ڕێبازي نهقشبهندي!
كارێ بكهن خهلكي له رهوشي بهرزي ئێوهوه عاشقي ڕێبازي ئيسلام ببێت، نهك له كرداري ئهفرادي خراپهوه دوستهكانيش تار بكهن و ناحهزان به ئاگا بهێنن و دوژمناني ئيسلام زيندوو بكهنهوه وه به ههڵويستي نادروست خهڵكي بخهنه ناو سهنگهري دژايهتي له ڕێبازهكهتان، ڕێبازي ئێمه خۆ ههڵكێشان و كهرامهت لێدان و نهفس به خێو كردن و فريوداني خهڵكي نييه، ڕێبازي ئێمه پيلان گێڕان و حيزبايهتي نييه، كه تهنها كومهڵێكي تايبهتي بگرێتهوه و ئهوهێ له گهڵمان نهبێت به خراپ و نهيار سهير بكرێت .
ئێمه ئهبێ له سهر ڕهويهي حهزرهتي پێغهمبهر، صلّی الله عليه و سلّم ، بڕۆين به ڕێوه كه ئهفهرموێ: « أنزِلُوا النّاسَ مَنازلَهُم» و « خالِقِ النّاسَ بِخُلق الحَسَن» و « خاطَبُوا النّاسَ عَلی قَدَرِ عُقُولِهِم » ئهو ڕابهره ڕهحمهت بۆ ههموو عالهمه، ڕێبازي ئێمهش ئهبێ لهو هێڵه ڕاسته لا نهدات. به يهكساني سهيري ههموو ئهفرادي بكات، ههر وهكوو قورئان ئهفرموي: « إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ (حجرات/ 10)» دڵسوز بن لهگهڵ خراپ و چاكيانا تا نووري خودا به دڵيان ئاشنا ئهبێت و هيممهتي ئهوليا و دڵسوزي و لێبڕاني ئێوه يهکيان بخات و كۆمهڵگايهكي خواپهرستي، راستگۆي، نهترسي تواناي لێ پێك بێت كه له پاڵ عيززهتي ئيسلامدا ژيان به سهر بهرن و ئيسلام و موسوڵمانانيش پێيانهوه سهر بهرز و شاد بن. وهك حهزرهتي عومهرـ رضيالله عنه ـ ئهفرموێ: « نَحنُ قَومٌ أعزّنا اللهُ بِالإسلام فَمَهْما ابتَغَيْنا العِزَّةَ مِن غَيْر الله أذلّنا الله » ئهوهي تهمهسسوكي ههبێ به هۆشياري و به مهنتيقي ئيسلام بجوڵێتهوه و له فهرمايشتي خوا و پێغهميهري خوا و ڕێبازي شهريعهتي ئيسلام لا نهدا، پيويسته پابهنديتان به يهكێ له چوار مهزههبێ تيسلامييهوه ههبێ، بێ لادان و تهلفيق و تهتهببوعي روخهس، كه سهر مهزههبي ئێمه حهزرهتي شافيعييه ـ ڕهزاي خواي لێ بێ ـ وه ئهو كهسانه كه لايان داوه زيان له ئێوه نادهن:« يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ عَلَيْکُمْ أَنفُسَکُمْ لاَ يَضُرُّکُم مَّن ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ (مائده/ 105)». ڕهحمهتي خوا له خاوهني ئهو فهرمووده دوروستهيه كه ئێمهيش له گهڵيا ئهڵێين: « مَنْ تَفَقَّهَ وَ لَم يَتَصَوّف فَقَد تَفَسَّقَ وَ مَن تَصوَّفَ وَ لَم يَتَفَقَّه فقَد تَزَندَقَ و مَن جَمَعَ بَينَهُما فَقَد تَحَقّقَ». حهزرهتي ئيمام شافعيش (خواي لێ رازي بێ) ئهفهرموێ:
فَقيهاً وَ صُوفيّاًَ فَكُن لَيْسَ واحِداً
فإنّي وَ حَقّ اللهِ ايّاكَ اَنْصَحُ
فَذلِكَ قاسٍ لَمْ يَذُقْ قَلبُه تُقَیً،
وُ هذا جُهولٌ، فَكَيفَ ذُوالجَهلِ يَصلَحُ ؟
موسوڵماناني بهڕێز !
ڕێبازي تهسهووف، پابهندييه به شهريعهتي ئيسلامهوه، ههرگيز له يهكتر جيانابنهوه؛ منيش خۆم به خزمهتكاري ئيسلام و ڕێبازه پيرۆزهكهي ئهزانم، دڵنيام كه تهريقهي نهقشبهندي سهلامهت و سههل و نزيكترين ڕێگايه بۆ لاي خوا. خۆم به دڵسۆزي ئوممهتي پێغهمبهر ئهزانم بۆيه زۆر به گهرمي تكاتان لێ ئهكهم كه خۆتان لهم ڕێبازه دروسته نزيك بكهنهوه تا به نووري خودا ئاشنا ببن. خهتمه و عيبادهتتان گهرمتر بكهن و زيكر و يادي خودا بكهن به ويردي شهو و رۆژتان، دڵتان به ياد و ڕابيته ئاوهدان و فراوان بكهن. تێكهڵي حهرام و ئههلي دونيا ئهونده مهكهن كه له جياتي ئهوهي ئێوه ئيسلاحيان بكهن ئهوان بتانگۆڕن و كارتان تێ بكهن. ههر كهس ئيشي خۆي و دهرسي خۆي و فرماني خۆي كه پێي سپێرراوه به چاكي ئهنجام بدات. ئامۆژگاري منيش به چاكي وهربگرن «اللّهمَّ اشهَد فَقَد بَلَغْتُ». ئهوهي لێي لا بدا من تهبهڕڕا ئهكهم لێي ئهوهش پابهندي بێت وه ههمووي تهتبيق بكات به حهول و قووهتي خوا ههرگيز فهرامووشي ناكهين و لێي بهرپرسيارين.
وهسيهتي گرنگي ئهخيرم ئهم سێ خالهيه كه ئهبێ ههر موريدێكي ڕاستي ئێمه جێ به جێي بكات:
ئيتر به خواي گهورهم سپاردن، هيممهتي ئهوليا و پياوچاكان مهدهدكارتان بێت.
هَذَا بَيَانٌ لِّلنَّاسِ وَهُدًى وَمَوْعِظَةٌ لِّلْمُتَّقِينَ (آل عمران/ 138).
و صلّی الله علی سيّدنا محمّد و آله و صحبه و سلّم.
خادم العلماء و الفقراء
الشّيخ محمّد عثمان سراجالدّين النقشبندي
اسطنبول 5/5/1995
4 ذي الحجة 1415.
كۆنفڕانسی جیهانی حهزرهتی مهولانا خالیدی شارهزوری نهقشبهندی له هۆڵی تهوار له شاری سلێمانی بهرێوهچوو.
له یادی ١٨٢ ساڵهی كۆچی دوایی حهزرهتی شێخ مهولانا خالیدی نهقشبهندی به دروشمی "مهولانا خالیدی شارهزوری، پهیام و ههڵوێست" و به چاودێری مام جهلال تاڵهبانی سهرۆك كۆماری عێراقی فیدراڵ و به ئامادهبونی ژمارهیهكی زۆر له بهرپرسانی حكومی و حزبی باشووری كوردستان، دهیان زانای ئایینی و شێخان و مورید و مهنسوبانی تهریقهت و میوانێكی زۆر له وڵاتانی ئهوروپا، ئهمریكا، سوریا، ئێران و تهواوی شارهكانی كوردستان و عێراق، كۆنفڕانسی جیهانی حهزرهتی مهولانا خالیدی شارهزوری نهقشبهندی له هۆڵی تهوار له شاری سلێمانی بهرێوهچوو.
شایانی باسه كه ئهم كۆنفڕانسه ماوهی ٣ رۆژ دهخایهنێت و لهمیانهیدا چهندین لێكۆڵینهوه و بابهت و بهدوادا چون سهبارهت به ژیان و بهرههم و توانا و زانیاری ئهو كهسایهتییه گهوره پێشكهش دهكرێت.

سهرچاوهی ههواڵ:
(به بۆنهی دوانزهههمین ساڵهاتی كۆچی دوایی حهزرهتی شێخ موحهممهد عوسمان سیراجوددینی دووههم)
... شا عوسمان، ڕۆیی بۆ ماڵی پڕ گهنج
مامۆستای پایهبهرز مهلا موحهممهد ئهمینی حوسهینی كڵاشی
ههزار و سیسهد، تاریخ حهفتاو پهنج
شا عوسمان، ڕۆیی بۆ ماڵی پڕ گهنج
ئاخ ! داخی داخان! قـوتبی زمانی،
دهرچوو له دهسمان «عوسمانی سانی»
ڕههبهری ڕێگهی شهرع و تهریقهت،
ڕهواجی ئیسلام، كاڵای حهقیقهت
شهخسێ بوو نافیع بو دین و ئهبدان،
یاڕهب ماوای بێ، جهننهتی عهدنان !
جانشین كێ وێ له «تایفهی سیراج»،
جاداری بكا به شهرعی ڕهواج ؟
ئومێدم وایه له خوای لا مهكان،
قهت خاڵی نهوێ ئهو جاهـ و مهكان
تا به «نهفحی سوور» بهرزان ئهون پهس،
شهرع و تهریقهت ڕهواجی وێ و بهس !
بهنده، پهروردهی «بیاره خانهقا»م،
موحیببی مهنسووب «تایفهی عهلا» م
بهڵكوو مهحشوور وم له زومرهی خاسان،
مهئوام نزیك وێ له مهئوای ئهوان !
جوانڕۆ 17/11/75
سهرچاوه:
كتێبی: بر پهنۀ یاد،یادنامۀ مرحوم شیخ محمّد عثمان سراجالدّین نقشبندی؛ گردآوری و تنظیم و مقدمه: عثمان نقشبندی؛ بخش سوم:مرثیهها، بهشي كوردی، ل 125 ، سنندج، انتشارات كُردستان، 1379.
شرح حال حضرت شیخ محمّدعثمان نقشبندی (سراجالدّین ثانی)
ئهوكتێبانهی له ستایشی پایهی مهولانادا نووسراون:
ههروهها باسی سیرهتی مهولانا و خوو ڕهوشتی له گهلێ كتێبیتریشا هاتووه كه تهرخان نهكراون بۆ باسی ئهو، وهك«جامع الكرامات»ی شێخ یوسفی كوڕی ئیسماعیلی نهبهانی و «الأعلام» ی خهیروددینی زهركهلی و «نشوة الشمول» و «نشوة المدام» و «غرائب الإغتراب»ی ئهبولثهنای ئالووسی و «عنوان المجد»ی ئیبراهیم فصیح حیدهری و «قاموس الأعلام»ی شهمسوددین سامی و «المسك الأزفر فی علماء القرن الثالث عشر»ی مهحموود شوكری ئالووسی و« السعادة الأبدیة فی ما جاء به النقشبندیه» و « الحدائق الوردیة فی حقائق اجلاء النقشبندیه»ی عهبدولمهجیدی كوڕی موحهممهدی خانی و «معجم المؤلفین»ی عومهر رضا كهححاله و « منتخبات التواریخ»ی دیمهشقی و « المقامات السعدیة»ی شێخ موحهممهد مهظههری مهعصوومی و «القافله»ی دادیار مهحموودولعهبطه و « مشاهیر الشرق فی القرن التاسع عشر»ی جورجی زهیدان و « هدیة العارفین فی أسماء المؤلفین»ی ئیسماعیل پاشای بهغدایی بابانی و «معجم المطبوعات العربیة» ی یووسف ئیلیان سهركیس و «حدیقة الأولیا»ی خواجهزاده ئهحمهد حیلمی و « الكشاف فی مخطوطات خزائن الأوقاف»ی دوكتور موحهممهد ئهسعهد طهلس و « مطالع السعود»ی شێخ عوثمانی ئیبنولسهنهد و « تنویر القلوب»ی شێخ موحهممهد ئهمینی ههولێری و « حسب حال السالك»ی ئهحمهد شهوكهت و « التراث الروحی» ی موحهممهد عهبدولمونعیمی خهفاجی و « مجمع الأدبا »ی مهستووره خانمی ئهردهلان و « التعریف بمساجد السلیمانیه و مدارسها»ی شێخ موحهممهدی قزڵجی و «خلاصة تاریخ الكرد و كردستان» و « مشاهیر الكرد و كردستان» و « تاریخ السلیمانیة و انحائها»ی موحهممهد ئهمین زهكی و « الأكراد فی بهدینان»ی ئهنوهر مائی و « مفتی زههاوی» ی شێخ موحهممهدی خال و «تاريخ مشاهير كرد»ی بابا مردۆخی ڕۆحانی و گهلێ كتێبیتری جگه لهمانه.
مهلا شێخ خالیدی شارهزووری ناسراو به « مهولانا خالید» كه نازناوی «ضیاءالدّین» و «ذی الجناحین» یش ههبووه،یهكێكه له كهڵه پیاوانی كوردستان له گۆڕهپانی خوداناسی و زانیاریدا؛ خواناسێكی گهورهی وا كه له گهڵ ئهوتهمهنه كورتهی دا گهیشته بهرزترین پلهی ناوداری و خۆشهویستی به جۆرێك كه كاتێ له هیندستان له خزمهتی « شا عبدالله دهلوی» گهڕایهوه،ههزاران كهس له زانایانی ئایینی و گهوره پیاوان و خهڵكیتر بهرهو پیری ڕۆیشتن و بوون به موریدی و له سهردهمی ژیانیدا، ناوبانگی زانایی و خواناسیی ئهو، بێجگه له كوردستان، له وڵاتانی ئێراق و ئێران و توركیا و سوریا و میسر و عهرهبوستان و ئهفغانستان و... دهنگی دایهوه و به ههزاران ههزار مورید و پهیڕهوی بوو، وه ههر له ژیانی خۆیدا،ههندێك له زانایانی ئایینی و گهوره مامۆستایانی ئهو سهردهمه له عهرب و تورك و كورد كتێبیان سهبارهت بهو نووسی(ژمارهی ئهم كتێبانه دهگات به نزیكهی 20 كتێب) و له كۆچی دوایییشیدا، به شیعر و نووسراوهی بهرز لاواندیانهوه؛ ئێستهیش جێگهی خۆیهتی كه ئێمهیش به خویندنهوهی ژیاننامهی ئهو گهره پیاوه،ئاشنایی زۆرتری له گهڵ پهیدا كهین:
ناوی خالید كوڕی ئهحمهدی كوڕی حوسهینه و لهتیرهی جافی مكایلییه. دایكی ناوی فاتمهیه و له سهییدهكانی پیر خدرییه.
مكایلی تیرهیهكن له جافی كۆچهری لهنهتهوهی پیر مكائیل كه به شهش ئهنگوس(شهش پهنجه) ناسراوه و له ساڵی 738 ی كۆچیدا هاتوه بۆ ناوچهی «جوانڕۆ» و له دێی دهودان نیشتهجی بووه، ههر لهوێش كۆچی دوایی كردوه. ماوهیهك دوای وهفاتی پیرمكائیل، نهوهكانی چوونهته ناوچهی قهرهداغ و سهنگاو.
مهولانا خالید له ساڵی 1193 ی كۆچیدا له شاری قهرهداغ له دایك بووه و به منداڵی ههر لهو شاره خوێندوویه. له تهمهنی لاوهتیدابه فهقێیهتی چووه بو سولهیمانی لای مامۆستا پایهبهرزهكانی ئهو سهردهمه دهرسی خوێندووه و له خزمهت شێخ محهمهد قهسیمی سنهیی ئیجازهی وهرگرتوه؛ له ههموو زانستهكانی ئهو زهمانهی خوێندگا ئیسلامییهكاندا زۆر بهرز و ههڵكهوتوو و خاوهن پایه بووه. كاتێ سهیید عهبدولكهریمی بهرزنجی مامۆستای خۆی له ساڵی 1213 دا، كۆچی دوایی دهكا، مهولانا به فهرمانی عهبدوڕهحمان پاشای بابان له جێی دادهمهزرێ و دهست دهكا به دهرس كوتنهوه و له ههموو لایهكهوه فهقێ دێنه خزمهتی و ناوبانگ دهر دهكا. لهو ماوهیهدا كه خهریكی تهدریس بووه، گهلێ له دنیا و ئههلی دونیا دوور بووه و ههمیشه موشتاق بووه مورشدێكی ڕۆحی بدوزێتهوه و عیلمی تهسهووفی لێ وهربگرێ تا له چاڵی دنیاخوازییهوه به پایهی بهرزی مهعنهوی بگات.
حهزرهتی مهولانا له ساڵی 1220 دا له ڕێگای شامهوه دهچێ بۆ زیارهتی مهككه و مهدینه. وهك دهگێڕنهوه پیاوچاكێك لهو سهفهرهدا تێی دهگهیهنێ كه دهبێ بچێ بۆ هیندوستان تا به مورادی دڵی بگا.
ماوهیهك دوای گهڕانهوه له حهج بهرو هیندوستان وه ڕێ دهكهوێ، له ڕێگای تاران و خوراسانهوه دوای پتر له ساڵێك دهگاته دێهلی و « شاه عبدالله دهلوی » زیارهت دهكا. له ماوهی پێنج مانگدا ئهونده له لای شاه عبدالله خۆشهویست دهبێ كه كهس به پایهی ئهو ناگا. دوای سهركهوتن له پله و پایهكانی تهریقهت، حهزرهتی شا عبدالله ئیجازهی ئیرشادی له ههر پێنج تهریقهتی نهقشبهندی، قادری،سوهرهوهردی، كوبرهوی و چهشتیدا پێ دهدا و دوای ساڵێك به فهرمانی شاعبدالله دهگهڕێتهوه بۆ كوردستان. له سالی 1226 دا دهگاتهوه سولهیمانی و زانایان و پیاو ماقووڵانی شار بهرهو پیری دێن، پاش ماوهیهك حهسانهوه دچێ بۆ بهغدا و پێنج مانگ له بارهگای غهوسی گهیلانیدا دهمێنێتهوه و دیسان دهگهڕێتهوه بۆ سولهیمانی، ئهمجار دهس دهكا به ئیرشادی موسوڵمانان بۆ تهریقهتی نهقشبهندی. هاوینان چووه بو ههورامان و ههر لهو سهفهرانهدا شێخ عوسمان سیراجهددین كه ئهو كاته به فهقێ عوسمان مهشهوور بووه به خزمهتێ گهییوه و خهریكی سولوكی تهریقهت بووه.
مهولانا له سالی 1228ی كۆچیدا بۆ جاری دووههم چووته بهغدا و دوای چهند ساڵ گهڕاوهتهوه بۆ سولهیمانی و ماوهی شهش ساڵ لهوێ ماوهتهوه. له ئاخردا دهبینێ كه وهزعی سولهیمانی به هۆی كێشه و ناكوكی له ناو بابانهكاندا ناخۆش بووه، ئیدی به جارێك دڵی لهو شاره ههلدهقهندرێ و له سالی 1236دا بۆ جاری سێههم دهچێ بۆ بهغدا، دوای دوو ساڵ مانهوه، بهرهو شام وهڕێ دهكهوێ و له ساڵی 1238ی كۆچیدا دهگاته ئهوێ.
دوای حهسانهوه له شام، به مهبهستی زیارهت، سهفهریكی قودس دهكا. لهوێش زۆر له زانایان و پیاو ماقووڵان و خهڵكی دی دهبن به موریدی. كه له قودسهوه بۆ شام دهگهڕێتهوه تا ساڵی 1241 خهریكی ئاموژگاری كردنی موسوڵمانان و دهرس گوتنهوه به فهقێیان و ئیرشادی موریدان دهبێ. لهو ساڵهدا دیسان سهفهری مهككه و مهدینه دهكا، له مهدینه كومهڵێكی زۆر له موسوڵمانان به تایبهتی زانایان و پیاو ماقووڵان، كه هاتبوون بۆ حهج، به خزمهتی دهگهن و تهریقهتی لێ وهردهگرن. ههڵبهت پێش ئهم سهفهره له مهككه خهلیفهی ههبووه.
ساڵێك دوای گهڕانهوه بۆ شام، واتا له سالی 1242ی كۆچیدا، شهوی چوارشهممه 11ی مانگی ذیالقعده تووشی نهخۆشی تاعوون دهبێ و له شهوی جومعه سێزدهی ههمان مانگدا له نێوان نویژی شێوان و خهوتناندا كۆچی دوایی دهكا - خودای لێ ڕازی بێ. (1)
حهزرهتی مهولانا، كتێبی زۆری نووسیون و ههروهها به كوردی و فارسی و عارهبی شیعری گوتوه كه زۆربهی شیعرهكانی پاڕانهوه له خوا و پێغهمبهر(د.خ) و مهدحی پیاوچاكانن.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. ئهم ژیننامهیه له كتێبی یادی مهردان(بهرگی یهكهم) نووسراوی مامۆستای بهناوبانگ مهلا عهبدولكهریمی مودهڕیس گوڵبژێر كراوه.
سهرچاوه: سیلسیلهی نهخشبهندی؛ نووسراوی رهحمان میسباح قازی؛ چاپی یهكهم، ناوهندی بڵاوكردنهوهی فهرههنگ و ئهدهبی كوردی(ئینتشاراتی سهلاحهدینی ئهییوبی)، ورمێ: 1369 ی ههتاوی، لل. 8 ـ 6 .